Revolutie

Ik heb een droom.

Eigenlijk een concrete visie. Een psychiatrische afdeling, maar niet zoals we die kennen.

Vooralsnog alleen voor mensen die niet meer willen leven: depressief, suïcidaal, wanhopig. Deze mensen horen niet tussen verwarde mensen te worden gestopt, want ze zijn niet gek. In tegendeel: zij zijn het symptoom van een samenleving die langzaam ondragelijk wordt, die zinloos en overweldigend voelt voor velen.

Deze droom leeft ergens op de achtergrond van mijn gewaarzijn, en wordt soms even wakker bij botsinkjes met ‘het systeem’. In dit geval de GGZ*. 

Ik ken iemand die overdenkt, analyseert, reflecteert… en van alles zo veel dat hij nauwelijks nog voelt. Een wandelend hoofd, gedragen door een lichaam waar angst en verdriet leeft, wat geen ruimte krijgt. Het lukt hem fysiek niet om te huilen, hoewel hij ver weg soms de neiging kan voelen. Hij weet dat het hem zou opluchten, dus denkt hij na over waarom het niet lukt.

Al jaren volgt hij cognitieve therapie. Ook daar heeft hij nooit gehuild. Wel heel veel nagedacht en geanalyseerd en gereflecteerd op zijn gevoelens die hij niet durft te voelen.

En nu, na jaren proberen, in volledige wanhoop beland, kreeg hij opnieuw méér cognitieve therapie aangeboden. Alsof hij in de afgelopen jaren nog niet genoeg zijn best had gedaan met analyseren en reflecteren. Alsof emoties gereguleerd kunnen worden door er nog beter en nog meer over na te denken.

Ik en de GGZ, we waren het eens over het belang van emotieregulatie. Maar hoe dat eruit moet zien, daarin bleef zij vasthouden aan de weg van het hoofd.

Als emoties aan de oppervlakte zijn, overmatig worden geuit en onbedwingbaar voelen, ja, dan heb je de cognitie nodig. Dan mag de overspoeling wat uitgebalanceerd worden.

Maar ik zie helaas veel van het andere uiterste: emoties die er niet mogen zijn, mensen die geen idee meer hebben wat ze voelen, of heel in de verte, maar er niet bij kunnen. Adem die ontregeld is door ingehouden verdriet, kaken die strak staan van ingehouden woede en onvoldoende draagkracht voor wat er wil loskomen. Dan ontstaat er een destructieve cirkel van meer en meer inhouden en minder draagkracht. Dat is waar mensen ontregeld raken. Als er dan ook nog langdurig medicatie wordt voorgeschreven die helpt te onderdrukken, dan raakt het probleem verder ingesleten. Medicatie is fijn om een tijdelijke bodem te creëren waarop behandeling en regulatie kunnen plaatsvinden, maar meestal wordt het niet zo ingezet.

Eerst krijgt men medicatie, dat is altijd op voorraad. Echte hulp helaas niet. Wachtlijsten van zes maanden zijn geen uitzondering en dan moet men het vaak doen met eens per week cognitieve therapie. In die tijd ontstaat vaak een afhankelijkheid van medicatie en een verdieping van destructieve patronen waar wekelijkse cognitieve therapie niet tegenop kan.

Ondertussen heb ik een praktijk vol mensen die weer kunnen huilen en hun stem vinden. Waar boosheid ruimte krijgt. Waar schaamte niet wordt weg geanalyseerd, maar gedragen.

Waar ademwerk en voelen net zo vanzelfsprekend is als een verbindend gesprek van mens tot mens. Waar mensen opgelucht zuchten ‘hé, ik voel weer dat ik leef’.

We weten inmiddels dat emoties fysiek zijn, dat ze door het lichaam bewegen. Dat ze samenhangen met adem, spierspanning, zenuwstelsel. We weten dat iemand die zijn adem inhoudt, zijn emoties inhoudt. Dat langdurige spanning zich vastzet in het lijf. Dat je niet kunt huilen als je systeem dat blokkeert.

Dit is geen nieuw inzicht meer.

Begrijp me goed. Cognitief werk heeft waarde. Het is een belangrijke laag, ook in mijn werk.

Maar het is niet de laag waarop emoties ontladen worden. Iets wat er nog niet eens mag zijn, kun je niet reguleren. Het moet eerst daadwerkelijk de ruimte krijgen.

Maar het overgrote deel van de GGZ-instellingen zet het oude narratief door. En wanneer dat niet werkt, ligt het probleem vervolgens impliciet bij de cliënt. Die heeft niet doorgezet, niet genoeg inzet gehad. Wat mij daarin raakt, is niet alleen dat het niet helpt. Het is dat het slachtoffers maakt.

In het Engels zeggen ze: Hurt people hurt people. Mensen met pijn, doen elkaar pijn. Of zichzelf.

Wanneer we niet helen, maar onszelf wijsmaken dat we nog beter moeten worden in het onderdrukken, leren we hetzelfde destructieve gedrag aan volgende generaties. En zo raken we massaal de weg kwijt. Zo hebben we een volledig gefinancierd systeem gecreëerd dat draait op zijn eigen gelijk, waar nauwelijks ruimte is voor andere perspectieven.

Terwijl tegelijkertijd duizenden mensen zich niet geholpen voelen, maar voor gek verklaard. Vaak geven ze op. Dat kan er uitzien als niet meer verder willen leven, of verder leven in een verdoofde modus. Soms zoeken ze verder. Soms komen ze bij mij of een collega die anders werkt, om te ontmoeten, te voelen, te huilen, te lachen en boos te mogen zijn, en bang.

We stampen op de grond, dansen, trillen, stoken vuurtjes, zitten in stilte, ademen diep. Er is afgestemde aanraking, troost, menselijkheid, spuug, tranen en onthullingen. Er is leven, er is hoop.

Dat doe ik hier, in mijn eigen veilige ruimte met alle mensen die me weten te vinden. En er zijn meer mensen zoals ik. We zien elkaar soms, bij trainingen, bij intervisie en spontaan. We halen hoop uit een liefdevolle beweging die langzaam groeit. We zijn met steeds meer. Maar ik droom groter. Ik droom van een revolutie.

Ik droom van een plek waar we niet beginnen met onderdrukken en beheersen, maar met begrijpen wat er gevoeld wil worden en daar ruimte voor maken. Die plek heb ik natuurlijk al, maar ik doe het vooralsnog alleen. En dat betekent dat ik de mensen die intensieve en acute zorg nodig hebben, niet voldoende kan helpen. Ik moet ze soms een systeem insturen dat aan alle kanten faalt en dat raakt mij elke keer weer.

In mijn droom heb ik een leger van liefdevolle, afgestemde professionals, die een 24/7 bedding creëren voor kwetsbare mensen, zonder ze te reduceren tot patiënt. En in mijn droom kijkt de GGZ mee, niet om te controleren, maar om te groeien. Want healed people heal people.

*Een kleine disclaimer: Ik heb ook regelmatig prettige interacties met GGZ-medewerkers. Ik merk dat er heel langzaam iets binnen begint te druppelen van de nieuwe manier van werken. Een tijd geleden omarmde de GGZ mindfulness en laatst sprak ik iemand die zelfs wordt ingehuurd door een kleine vooruitstrevende GGZ-instelling voor ademwerk en lichaamsgerichte therapie. Ik vind dit zeer hoopgevend, al gaat het me te langzaam.

Wanneer je passende en volledig vergoede hulp zoekt, is het goed om je grondig te oriënteren. De ene GGZ-instelling is de andere niet. Kleinschalige organisaties bieden vaak meer afgestemde hulp.