Ik heb getwijfeld of ik het woordje ‘holistisch’ wel wilde gebruiken op mijn website. Holistisch is namelijk een veelvuldig onbegrepen term. Mensen gebruiken het vaak als synoniem voor ‘alternatief’. Als in: niet-regulier, een beetje zweverig. Maar dat is helemaal niet wat het woord betekent.

Alternatieve therapie is alles wat buiten het reguliere medische model valt. Acupunctuur, homeopathie, kruidengeneeskunde zijn bijvoorbeeld allemaal alternatief. Maar of het ook holistisch is, hangt af van iets anders: kijkt het naar de mens als geheel, of zoomt het juist heel specifiek in op één onderdeel?

Want dat is wat holistisch werkelijk betekent. Het gaat uit van de mens als één functionerend organisme, waarin alles met elkaar samenhangt. Niet hart, hoofd en hormonen als losse afdelingen, maar als één systeem dat voortdurend met elkaar in samenhang is.

Een alternatieve behandeling kan dus enorm specifiek zijn: een acupuncturist die alleen naar je rug kijkt, een kruidenkundige die zich richt op je spijsverteringsklachten. Daar is niets mis mee. Maar het is daarmee niet automatisch holistisch. En omgekeerd: er bestaat ook reguliere, evidence-based therapie die wél holistisch werkt, omdat ze de samenhang tussen lichaam, gedachten en relaties serieus neemt.

Het traditionele westerse model is meesterlijk in het opknippen van de mens in behapbare stukjes. Een cardioloog kijkt naar je hart. Een nefroloog naar je nieren. Dat systeem werkt prima als je een gebroken been hebt. Daar is weinig holistisch aan nodig, het gips doet zijn werk.

Maar zodra het gaat over hoe je je voelt, hoe je leeft, wat je doet en waarom; dan begeef je je per definitie op het terrein van de hele mens. En dát is waar het opdelen niet meer werkt.

Neem depressie. Dit is zelden tot nooit te verklaren, laat staan te verhelpen, door alleen naar de hersenen te kijken. Iemand die zich depressief voelt, voelt dat rationeel (de beperkende overtuigingen en gedachten die blijven hangen), emotioneel (het gewicht, de leegte), gedragsmatig (dingen die je niet meer doet), fysiek (vermoeidheid, spanning) én relationeel (hoe je je verhoudt tot de mensen om je heen). Vijf lagen, minimaal. We zouden ook nog kunnen kijken naar de existentiële laag (welke zin geef je aan het leven en naar welke functie heeft de depressie dan eigenlijk?) maar die laat ik nog even buiten beschouwing ten dienste van de tekst. 

Toch behandelen we in het traditionele model vaak slechts één of twee laagjes. Cognitieve therapie voor de ratio. Als je geluk hebt een paar mindfulness-oefeningen erbij, voor wat broodnodige rust in het hoofd. Leefstijladvies moet de gedragsmatige laag dekken, maar zeer zelden lukt het zwaar depressieve mensen om structureel naar buiten te gaan en een dagritme te volgen. Er is meestal niets mis met het advies op zich, alleen de implementatie loopt spaak. Want lusteloosheid is juist de worsteling. Mensen wéten wel wat ze zouden moeten doen, maar het lukt niet meer. Er is een ineenstorting gaande in de psyche, die ook fysiek geworden is en niet op pure wilskracht meer te bedwingen is. 

En daar houdt het dan op. De andere lagen, met name die van het lichaam en relatie(s), blijven onaangeroerd liggen, alsof ze met de depressie niets te maken hebben.

Een voorbeeld uit de praktijk

Jaren geleden kwam er een cliënt bij me, zoals velen: uitbehandeld binnen de GGZ. Dat woord alleen al: uitbehandeld. Dat hoor je niet over een mens te zeggen. Het is een soort cover-up voor het tekortschieten van de instelling: ‘wij weten niet meer hoe we je moeten helpen’ is hier eigenlijk de eerlijke waarheid. Een behandeling kan zijn uitgewerkt, maar voor een zoekende mens zijn er altijd nieuwe wegen.

Mijn client had jarenlang depressieve gevoelens ervaren, af en aan, en binnen de GGZ had ze vooral cognitieve therapie gehad. Nuttig, zeker. Maar er was om te beginnen, structureel niet gekeken naar haar relatie. En toen we daar wel naar gingen kijken, bleek een flink deel van haar aanhoudende depressieve gevoelens helemaal niet op zichzelf te staan, maar voort te komen uit wederzijds onbegrip met haar partner. Een dynamiek waarin ze zich voelde tekortschieten en zich daarom terugtrok. Daarnaast een partner die wanhopig probeerde met haar in contact te komen, maar precies het verkeerde deed. Waar zij vervolgens niets van durfde te zeggen, want ze voelde zich al zo schuldig en hij deed zo enorm zijn best. Dit soort patronen zijn niemands schuld, maar dienen te worden opgemerkt en liefdevol bijgestuurd. Dat doen we dus onder andere in holistische therapie. 

Daarnaast had de GGZ haar zenuwstelsel vrijwel gelaten voor wat het was, ondanks dat het in alarm stond. Hooguit een paar ademhalingsoefeningen voor thuis: nuttig, maar te karig om echt verschil te maken. 

Een zenuwstelsel dat in alarm staat, maakt dat je eigenlijk ook niet zo goed al die cognitieve behandelingen tot je kan nemen. Zonder fysieke reset, zonder kalmte als basis, blijf je in fight or flight en komt er eigenlijk geen zuivere informatie binnen in je hersenen. Dat is logisch als je hele systeem langdurig gericht is op overleven. 

Ik ben met haar op meerdere lagen gaan werken. Cognitief: haar patronen helder krijgen, kijken waar het ooit begonnen was en welk overlevingsmechanisme ze nu nog onbewust inzette.  Relationeel: gezamenlijke gesprekken waarin we het onbegrip tussen haar en haar partner onder woorden brachten, zodat het geen onzichtbare kracht meer was die alles bepaalde. Wat waren ze beiden opgelucht dat er helderheid kwam! Hij voelde zich niet meer onmachtig, zij voelde zich gesteund.

En fysiek: ademwerk en lichaamsgericht werk, gericht op het zenuwstelsel zelf, niet als rustgevende bijzaak, maar als directe, structurele interventie. Het lijf kwam uit de verkramping en het effect was direct en fenomenaal. Haar spanning, die door de jaren heen was gaan voelen als een deel van zichzelf, vloeide af en maakte ruimte voor nieuwe energie, levenslust zelfs. 

Het verschil zat niet in één ingreep. Het zat in de gelaagde aanpak, de holistische benadering. Elke laag die meedeed, maakte de andere lagen sterker. Het inzicht hielp haar lichaam ontspannen. De ontspanning maakte ruimte voor een ander gesprek met haar partner. De herstelde verbinding nam weer druk weg die haar systeem al jaren vasthield. Er was vergeving van zichzelf en elkaar. Opluchting. Daardoor kon ze in de ademsessies op diep niveau spanning loslaten. En daarmee kwam zoveel ruimte vrij voor inspiratie, verbinding en levenslust, dat depressie geen voet meer aan de grond kreeg. Jaren later is zij nog steeds stabiel en gelukkig.

Dus: wat is holistische therapie nou precies?

Holistische therapie bij Praktijk Wonderwel is een manier van kijken en behandelen die weigert een mens op te delen in onderdelen, als een simpele machine. Het neemt de samenhang tussen denken, voelen, lichaam, gedrag en relaties serieus, omdat dat gewoonweg klopt met hoe mensen werkelijk functioneren.

En soms is dat confronterend. Want het betekent dat er niet één simpele schakelaar, geen pil is die je depressie, je angst, of je vastgelopen relatie oplost. Het betekent dat er gekeken moet worden naar het geheel van je leven, ook naar de delen die je liever niet wil aanraken, of waar je bang bent voor confrontatie of verlies. 

Maar het betekent ook dit: als de ene laag niet meer beweegt, is er altijd nog een andere ingang. Je bent nooit uitbehandeld, alleen even op een doodlopende weg beland. Maar er is meer mogelijk. Holistische therapie: een veelvuldig onbegrepen remedie voor de veelvuldig onbegrepen mens.